“Als we dan toch willen veranderen, laat het dan groots en snel zijn.”

Vaak gaat het zo. Of het nu om grote of kleine zaken gaat, we gaan als olifanten door de porseleinkast om het doel wat we voor ogen hebben te bereiken. In dit artikel, zal ik proberen aan te geven waarom in veel gevallen deze voornemens stranden op veel weerstand, van zowel de veranderaars als andere mensen.

Wie kent ze niet, de goede voornemens bij het nieuwe jaar? Vele daarvan houden het nog geen maand uit en dat is mijns inziens volkomen logisch. Waarom? Omdat ze het karakter van de revolutie dragen. Morgen wordt alles beter en anders, omdat ik dat wil. Er is niets veranderd aan de dagelijkse omgeving en mensen met wie we omgaan, maar wij gaan het anders (lees beter) doen.

Deze voornemens gaan uit van wilskracht. Een sterke persoonlijkheid zal slagen en dito een zwakke falen. Dit is een gemakkelijke valkuil voor mensen met een drang om zichzelf te bewijzen. Het maakt niet uit hoe groot, snel en kostbaar de voorgestelde verandering is, het wordt toch afhankelijk gemaakt van wilskracht. Daar kleeft natuurlijk een behoorlijk risico aan voor de reputatie en het zelfbeeld van de veranderaar, want als je faalt.. oh wee. (Dit is overigens een zeer legitieme reden om de opdracht aan een adviseur over te laten, want als die faalt, neemt u gewoon weer een andere….)

Daarbij worden in revolutionaire gedachten de omstandigheden, mogelijkheden, mensen en middelen even genegeerd. Die zouden alleen maar roet in het opportunistische eten kunnen gooien en dat betekent, dat we bij voorbaat nergens komen. Nee, bij gemotiveerd ten ijs komen passen geen negatieve gedachten, hoe reëel ze ook mogen zijn. In de praktijk horen we dan vaak iets over de samenstelling van het team en dat Jan daar niet zo goed bij past. Tien tegen één, dat Jan dingen zegt, die wel eens zouden kunnen lijken op weerstand.

Mijn ervaring leert me, dat als ik wordt geconfronteerd met een revolutionair voornemen, er geen praten meer aan is. Ieder (tegen)argument, wordt met groot gemak als onzin van tafel geveegd. Dat laat zich gemakkelijk vanuit het bovenstaande verklaren, want ik word dan gezien als de “weerstand” die overwonnen moet worden om het doel te halen. Wie weet hoeveel van deze weerstand al werd overwonnen?  Zo’n gesprek versterkt de revolutionair alleen maar in zijn idee dat hij sterk genoeg is om het doel te halen.

Een weldenkend mens zal na een argument of vier, de handdoek in de ring gooien en het laten voor wat het is. Het wordt alleen nogal vervelend, als deze mensen afhankelijk zijn van het voorgenomen idee of de (re)organisatie. Dat zorgt voor de klaagzangen van mensen die roepen dat hun baas, partner, medewerker of collega ze niet begrijpen.

Dit zijn de voorwaarden waaraan voldaan moet worden om een revolutionair idee ten uitvoer te brengen. U dient zichzelf af te sluiten voor weerstand en dezelfde weerstand, voor zover het niet mogelijk is om te negeren,  te overwinnen. U wentelt zichzelf in de overwinningen en sterkt uw voorstelling van succes daarmee. Kritiek is prettig, want dat vormt een nieuwe kans op een overwinning.

Een zo sterk zichzelf versterkend proces (kritiek is kans op winst), kan niet gekeerd worden. Tenminste niet door redelijke argumenten die iets in brengen tegen het voorgenomen succes. De redelijkheid is een reeds lang gepasseerd station, waardoor iedere vorm van gesprek zal stranden. Eigenlijk valt er weinig meer aan te doen, want de revolutionair gaat door. Zijn belang is immers veel te groot.

Evolutie behoeft nu geen nadere argumenten meer. Het is de natuurlijke verandering van alle dingen, die zich best laat beïnvloeden, als we dat wensen. We zijn er namelijk iedere dag mee verbonden, tenminste, als we nog niet in grote afzondering leven.

Never bite the hand that feeds you, is er ook zo één. Men bedoelt daarmee te zeggen dat je geen ruzie moet zoeken met degene die je salaris betaalt of  ‘s ochtends je broodtrommeltje vult. Het geeft aan dat we worden opgevoed als brave burger. Iemand die betrouwbaar en zonder te veel vreemde uitspattingen dat doet wat hem opgedragen wordt.

We duiden puberaal gedrag als onvolwassen gedrag. Later als hij groter is zal hij het wel begrijpen. Maar wat moet hij dan begrijpen? Dat hij braaf en vooral netjes moet doen wat de gemeenschap van hem vraagt? Dat hij vooral niet moet uitblinken in wat voor talent dan ook?

Ja, we kweken brave burgers omdat die noodzakelijk zijn voor de maatschappij (het systeem) om te kunnen blijven functioneren. Van jongst af aan wordt erin geprent dat je niet als uitslover, opschepper of arrogant mag overkomen. Ook betweterigheid, nieuwsgierigheid en zelfs te goede resultaten op de lagere en middelbare school zijn iets om je voor te schamen. “Hij past niet zo goed in de groep” of  “hij heeft aanpassingsproblemen” wordt er dan gezegd.

Middelmatigheid is nuttig, nuttig voor het systeem waarin we moeten functioneren. Of je het nu wilt of niet, dat systeem is daar en daar zullen we het mee moeten doen. Het kan wel veranderen, maar niet alleen door het doen en laten van een individu, daar is meer voor nodig.

Vanwege die nuttigheid doceren we dus onze medemensen middelmatigheid, want dat is goed voor ons allemaal. Het is kuddegedrag, zoals dat ook in een beetje ontwikkelde mierenhoop voorkomt. Je hebt één koningin en een heleboel werksters. En op basis van die verdeling lijkt het meest voor de hand liggende dat je wordt opgevoed als werkster.

Het vreemde in dit verhaal is dat juist nu de zelfontplooiing hoogtij viert. Hele horden met therapeuten roepen dat je het vooral bij jezelf moet zoeken en dat je je hart moet volgen. Je moet je individuele kwaliteiten ontwikkelen, het liefst aan de hand van een persoonlijk ontwikkelingsplan (POP). Maar wat nu als je juist goed bent in middelmatigheid, niet opvallen en gewoon je werk doen? Heb je dan een probleem of ben je juist heel erg nuttig?

De aangepaste mens functioneert prima. Hij doet zijn werk, voed kinderen op en levert zijn eigen persoonlijke bijdrage aan het algemeen nut. Daar is weinig mis mee. Het wordt alleen een probleem als iemand zijn middelmatigheid ontstijgt op een zeker vlak. Hij krijgt dan te maken met een grote hoeveelheid predikers die hem piekfijn kunnen vertellen waar het aan schort. Iedere ondernemer met een beetje afwijkend ondernemingsidee zal dat kunnen bevestigen.

Juist dan komt het aan op het geloof in eigen kunnen, dat is namelijk het enige houvast waaraan een stuk doorzettingsvermogen ontleend kan worden. Wie de middelmatigheid wil ontstijgen zal tegen de stroom in moeten zwemmen.

Voor managers en bestuurders betekent dit dat de medewerker die altijd braaf zijn werk doet, weinig last bezorgt, maar ook weinig creatief en innovatief te werk zal gaan. Daar moet u dan ook niet over klagen, want het is de soort mens die u wenst. Indien u andere mensen wenst, die niet alleen maar doen wat de procedure voorschrijft en ook zelf initiatieven ontplooien, zult u daarop moeten selecteren en vervolgens zorgen dat u de ruimte en beloning biedt voor ontwikkeling. Dat is dus niet sturen op middelmatigheid, maar op excellentie.