“Als we dan toch willen veranderen, laat het dan groots en snel zijn.”

Vaak gaat het zo. Of het nu om grote of kleine zaken gaat, we gaan als olifanten door de porseleinkast om het doel wat we voor ogen hebben te bereiken. In dit artikel, zal ik proberen aan te geven waarom in veel gevallen deze voornemens stranden op veel weerstand, van zowel de veranderaars als andere mensen.

Wie kent ze niet, de goede voornemens bij het nieuwe jaar? Vele daarvan houden het nog geen maand uit en dat is mijns inziens volkomen logisch. Waarom? Omdat ze het karakter van de revolutie dragen. Morgen wordt alles beter en anders, omdat ik dat wil. Er is niets veranderd aan de dagelijkse omgeving en mensen met wie we omgaan, maar wij gaan het anders (lees beter) doen.

Deze voornemens gaan uit van wilskracht. Een sterke persoonlijkheid zal slagen en dito een zwakke falen. Dit is een gemakkelijke valkuil voor mensen met een drang om zichzelf te bewijzen. Het maakt niet uit hoe groot, snel en kostbaar de voorgestelde verandering is, het wordt toch afhankelijk gemaakt van wilskracht. Daar kleeft natuurlijk een behoorlijk risico aan voor de reputatie en het zelfbeeld van de veranderaar, want als je faalt.. oh wee. (Dit is overigens een zeer legitieme reden om de opdracht aan een adviseur over te laten, want als die faalt, neemt u gewoon weer een andere….)

Daarbij worden in revolutionaire gedachten de omstandigheden, mogelijkheden, mensen en middelen even genegeerd. Die zouden alleen maar roet in het opportunistische eten kunnen gooien en dat betekent, dat we bij voorbaat nergens komen. Nee, bij gemotiveerd ten ijs komen passen geen negatieve gedachten, hoe reëel ze ook mogen zijn. In de praktijk horen we dan vaak iets over de samenstelling van het team en dat Jan daar niet zo goed bij past. Tien tegen één, dat Jan dingen zegt, die wel eens zouden kunnen lijken op weerstand.

Mijn ervaring leert me, dat als ik wordt geconfronteerd met een revolutionair voornemen, er geen praten meer aan is. Ieder (tegen)argument, wordt met groot gemak als onzin van tafel geveegd. Dat laat zich gemakkelijk vanuit het bovenstaande verklaren, want ik word dan gezien als de “weerstand” die overwonnen moet worden om het doel te halen. Wie weet hoeveel van deze weerstand al werd overwonnen?  Zo’n gesprek versterkt de revolutionair alleen maar in zijn idee dat hij sterk genoeg is om het doel te halen.

Een weldenkend mens zal na een argument of vier, de handdoek in de ring gooien en het laten voor wat het is. Het wordt alleen nogal vervelend, als deze mensen afhankelijk zijn van het voorgenomen idee of de (re)organisatie. Dat zorgt voor de klaagzangen van mensen die roepen dat hun baas, partner, medewerker of collega ze niet begrijpen.

Dit zijn de voorwaarden waaraan voldaan moet worden om een revolutionair idee ten uitvoer te brengen. U dient zichzelf af te sluiten voor weerstand en dezelfde weerstand, voor zover het niet mogelijk is om te negeren,  te overwinnen. U wentelt zichzelf in de overwinningen en sterkt uw voorstelling van succes daarmee. Kritiek is prettig, want dat vormt een nieuwe kans op een overwinning.

Een zo sterk zichzelf versterkend proces (kritiek is kans op winst), kan niet gekeerd worden. Tenminste niet door redelijke argumenten die iets in brengen tegen het voorgenomen succes. De redelijkheid is een reeds lang gepasseerd station, waardoor iedere vorm van gesprek zal stranden. Eigenlijk valt er weinig meer aan te doen, want de revolutionair gaat door. Zijn belang is immers veel te groot.

Evolutie behoeft nu geen nadere argumenten meer. Het is de natuurlijke verandering van alle dingen, die zich best laat beïnvloeden, als we dat wensen. We zijn er namelijk iedere dag mee verbonden, tenminste, als we nog niet in grote afzondering leven.

Op zich heeft de man een goede baan bij een leuk bedrijf. Tenminste, zo lijkt het voor een buitenstaander. Hij had wel eens eerder een opmerking in die richting gemaakt, maarja, wie heeft dat niet? Nu was het anders, doorvragen leverde enkel bevestiging op van zijn besluit. Hij was er duidelijk helemaal klaar mee. Het bedrijf had het op een dusdanige manier verbruikt dat het echt op was. “Maar wat is er dan gebeurd?“, vraag ik door.

Echte antwoorden bleven uit. Concreet kon de man niet meer aangeven wat hem dwarszat, maar dat hij een beslissing had genomen was zeker. Waartoe die beslissing moest leiden wist hij ook nog niet, maar alles was beter dan dit.

Het is niet de eerste keer dat ik dit ervaar en het zal ook niet de laatste zijn. Op zich is het jammer, want deze brave werknemer is eigenlijk met de werkzaamheden en zijn collega’s best tevreden. Hij doet werk waar hij in leeft, neemt het regelmatig mee naar huis en als je hem erover vraagt, komt er altijd een enthousiast verhaal. Zijn werkgever zal niet ontevreden over hem zijn en wordt waarschijnlijk nu geconfronteerd met een voldongen feit, zonder de aanleidingen voor dit vertrek echt te begrijpen. Hij zal verbaasd zijn en zichzelf realiseren dat hij op zoek moet naar iemand anders. Het is een duidelijk voorval van een goed huwelijk dat stilzwijgend wordt beëindigd.

Wat er zich werkelijk heeft afgespeeld zullen we nooit weten. Toch durf ik te stellen dat een gebrek aan communicatie bij zowel de bedrijfsleiding als de betrokken werknemer heeft geleid tot deze situatie. Een op zich vruchtbare samenwerking, valt op een onaangename wijze uit elkaar en om de goede orde te bewaren werd en wordt er niet over gesproken. Het leermoment schuift voorbij zonder gevolgen en zonder een vorm van reflectie. Zo  gaan die dingen nu eenmaal.

Op zich is dit geen opmerkelijke situatie. Je hoort en ziet het zo vaak om je heen, dat je je niet meer realiseert, dat dit de bepalende momenten zijn voor het verloop van de zaken. Onnodige kapitaalvernietiging, in de vorm van ervaring en impliciete kennis, die de deur uitloopt, zonder dat iemand zich er druk om maakt. Dat laatste vind ik dan wel opmerkelijk.